فرهنگيان نيوز- تدبير: دلايل تغيير كتاب رياضي پايه دوم ابتدايي
شنبه، 11 آذر 1391 - 19:52     کد خبر: 3530

هر كشوري به دلايل متفاوت و با توجه به نيازهاي خود و چالش‌هايي كه با آن مواجه است، اقدام به تغيير برنامه درسي خود مي‌كند؛ كشور ما نيز از اين نظر مستثنا نيست.

فارس: يكي از چالش‌هاي آموزشي دانش‌آموزان حل مسئله است؛ خواندن و درك مسئله از جمله نقاط ضعف دانش‌آموزان است و يكي از دلايل آن، اين است كه دانش‌آموزان تصور مي‌كنند رياضي فقط اعداد و عمليات روي اعداد است.

هر كشوري به دلايل متفاوت و با توجه به نيازهاي خود و چالش‌هايي كه با آن مواجه است، اقدام به تغيير برنامه درسي خود مي‌كند؛ كشور ما نيز از اين نظر مستثنا نيست.

چالش‌هاي آموزشي، تحولات و تغييرات اجتماعي، نيازها و انتظارات جديد جامعه ما را به اين سمت سوق داد كه برنامه درسي ملي داشته باشيم و در راستاي آن، گروه رياضي اقدام به تغيير برنامه درسي رياضي كرد. حاصل اين برنامه، بسته آموزشي است كه يكي از اجزاي اين بسته، كتاب درسي است؛ بنابراين با توجه به برنامه درسي جديد، كتاب درسي دانش‌آموز تغيير كرد.

در اين نوشته ابتدا به دلايل تغيير برنامه درسي رياضي ابتدايي سپس به دلالت‌هايي كه بر اين برنامه حاكم است پرداخته و در نهايت به شاخص‌هايي كه در كتاب درسي رياضي دوم ابتدايي كه حاصل اين برنامه است، مي‌پردازيم.

دلايل تغيير برنامه درسي رياضي ابتدايي

فعاليت‌هاي آموزشي در هر كشور را مي‌توان سرمايه‌گذاري يك نسل براي نسل ديگر دانست؛ هدف اصلي اين سرمايه‌گذاري، توسعه انساني است؛ به عبارت ديگر هدف فعاليت‌هاي آموزشي، رشد و آگاهي و توانمندي‌هاي بالقوه انسان است.

هدف‌هاي آموزشي و روش‎هاي آموزشي در كشورهاي مختلف جهان شباهت‌هاي زيادي به هم دارند و مقايسه ميزان تحقق آنها، پژوهشگران را متوجه تأثير عوامل گوناگوني كه در فرآيند آموزش و ياددهي‎ ـ يادگيري دخالت دارند، كرده است.

برخي از اين عوامل و عناصر مانند كتاب‌هاي درسي و برنامه‌هاي آموزشي و درسي را متخصصان موضوعي تهيه مي‌كنند و برخي عوامل ديگر مانند شكل و ساختار سيستم آموزشي، مانند ساعات تدريس و روش‌هاي ارزشيابي آموزشي توسط متخصصان آموزشي تعريف مي‌شوند اما برخي ديگر از عوامل به باورها و انتظارات دانش‌آموزان و معلمان درباره نقش‌ها و هدف‌هايشان از فعاليت‌هاي آموزشي مربوط مي‎شوند؛ معلمان و دانش‌آموزان با علايق، باورها و انگيزه‌هاي متفاوتي به كلاس درس مي‌آيند و باورها و انگيزه‌هاي آنان بر فرآيند ياددهي‎ ـ يادگيري تأثيري تعيين كننده دارند.

مثلاً، اينكه دانش‌آموزان با چه توانمندي‌هاي اوليه و چه ميزان تجربه به كلاس درس رياضي مي‌آيند و معلم، توانايي آنها در فهم مسائل را چگونه ارزيابي مي‌كند بر فرايند آموزش در كلاس درس مؤثر است؛ همچنين اگر دانش‌آموزان براي حل مسائل رياضي بر اين باور باشند كه فقط بايد به دنبال يك پاسخ صحيح رفت، بيش از آنكه به راه‌حل‌ها، درك مفهوم مسئله و چگونگي آن بينديشند و صرف نظر از اينكه مسئله را تا چه حد فهميده يا راه‌حل‌هاي مختلف آن را آزموده باشند، به فكر يافتن و بيان پاسخ صحيح خواهند بود.

هدف از آموزش رياضي تنها پرورش نخبه‌ها و علاقه‌مندان به رياضي يا افراد خاصي كه مي‌خواهند رشته رياضي را در سطح دانشگاهي ادامه دهند نيست، بلكه در اين برنامه، هدف از آموزش رياضي، بهتر زندگي كردن دانش‌آموزان است؛ بنابراين، برقراري ارتباط بين رياضي و زندگي روزمره، كسب مهارت‎هاي مدلسازي رياضي و حل مسئله، رشد مهارت‌هاي تفكر، برقراري ارتباط بين نمايش‌هاي مختلف رياضي و تعبير و تفسير آنها، برقراري ارتباط بين رياضي و ساير علوم و در حالت كلي، به كارگيري مفاهيم رياضي در محيط پيراموني و تفسير و تحليل آنها از جمله هدف‌هاي اصلي اين برنامه درسي است.

از ديگر دلايل ارائه يك برنامه درسي رياضي جديد مي‌توان به نتايج آزمون بين‌المللي تيمز اشاره كرد كه براساس نتايج آنها، دانش‌آموزان ايراني از قدرت بالايي در پاسخگويي به سؤالاتي كه در اهداف بالا ذكر شده برخوردار نبوده‌اند؛ از طرفي تحولات و تغييرات اجتماعي باعث تغيير نيازها و انتظارات دانش‌آموزان شده است و اين برنامه درسي، نيازهاي جديد دانش‌آموزان و جامعه را مورد توجه قرار داده است؛ رشد آموزش رياضي و رويكردهاي جديد آموزش رياضي نيز از ديگر دلايلي است كه تغيير برنامه درسي فعلي را ضروري مي‌كند.

رويكرد برنامه درسي رياضي ابتدايي

در اين رويكرد آن نوع بينش و ديدگاه كه دانش‌آموزان همگي توانايي كسب و كشف معارف بشري را به طور فطري دارا هستند، مد نظر است لذا رويكرد برنامه بر اين اصل قرار دارد كه رسالت آموزش و پرورش از قوه به فعل در آوردن و شكوفا كردن اين استعدادهاي الهي از طريق ايجاد فرصت‌هاي مناسب جهت ياددهي ـ يادگيري است؛ رويكرد اصلي حاكم بر اين برنامه، يك رويكرد فرهنگي ـ تربيتي با تأكيد بر حل مسئله از طريق محور قرار دادن يادگيرنده در بازسازي مستمر تجربه از راه مهارت‌هاي اكتشاف است.

اين برنامه درسي توجه ويژه‎اي به شرايط رشدي و ذهني دانش‌آموزان در دوره ابتدايي دارد؛ بُعد فعال گروه سني در دوره ابتدايي بر بُعد غيرفعال آنها تقدم دارد و تلاش در راه رشد مهارت‌هاي تفكر آنها نيازي اساسي است.

توانايي‌هايي فكري اين گروه سني در پايين‌ترين سطح عقلاني بدون برخورداري از آموزش رسمي وجود دارند، مانند: مشاهده، طبقه‌بندي، رديف كردن، تشخيص امور متناظر و . . .؛ پژوهش‌ها نشان مي‌دهند هماهنگي بين اين توانايي‌هاي اوليه فكري با مهارت‌هاي اكتشاف مانند رمزگشايي نمادهاي نوشتاري، محاسبه، اندازه‌گيري، ترسيم شكل و نظم بخشيدن به داده‌ها كه در سن مدرسه مورد توجه كودكان قرار مي‌گيرد، مي‌تواند در پايان دوره ابتدايي، دانش‌آموزان را به درك و فهم آنچه كه در فرايند علمي رخ مي‌دهد، برساند و همچنين ويژگي‌هاي تعامل بين عناصر در يك نظام فيزيكي را هدايت كند.

اگر يادگيري در دوره ابتدايي، تغيير رفتار از راه تجربه معنا مي‌شود، منظور اين است كه در سايه تجربه و فعال شدن دانش‎آموز، تغييرات اساسي در عادت‌ها، گرايش‌ها و تمايلات فرد حاصل مي‌شود؛ هنگامي كه موضوع درسي به صورت مسئله طرح شود و دانش‎آموز مانند يك پژوهشگر برخورد كند، تخمين‌ها و حدسيه‌هاي خود را مورد بررسي قرار دهد و ضمن مرتب كردن و سازماندهي يافته‌ها به برقراري ارتباط بين مفاهيم و موضوعات بپردازد، به تدريج در او عادت‌هاي علمي به وجود مي‌آيد و در اين فرايند آموزشي روش كار و همياري با ديگران و چگونگي حل مسائل روزمره زندگي از طريق يادگيري‌هاي مدرسه را فرا مي‌گيرد.

رشد پايه رياضي ناب و قوي از دوره پيش از دبستان بسيار ضروري است؛ در دوره ابتدايي باور دانش‌آموزان درباره معناي رياضي، دليل يادگيري اين علم و نحوه عمل بر اساس آن و همچنين نقش آنها به عنوان يك يادگيرنده، شكل مي‌گيرد؛ اين باورها بر نوع تفكراتشان درباره رياضي و نگرش به رياضي، تأثير مي‌گذارد.

دانش‎آموزان قبل از ورود به مدرسه خيلي از مفاهيم رياضي را با شهود ابتدايي خود رشد مي‌دهند؛ به طور مثال، تعداد معدودي از اشيا را تشخيص داده و از هم متمايز مي‌كنند، خيلي از دانش‎آموزان پيش از ورود به مدرسه بر بدنه اصلي دانش رياضي غيررسمي تسلط دارند؛ بزرگ ترها مي‌توانند از همان سنين كودكي با فراهم كردن محيط غني توسط زبان به رشد رياضي بچه‌ها كمك كنند؛ بچه‌ها احتمالاً با پايه‌هاي مختلف از درك رياضي وارد محيط آموزشي مي‌شوند و اين اطلاعات اوليه آنها بر رياضياتي كه در مدرسه ياد خواهند گرفت تأثير مي‌گذارد. بنابراين، توجه به تفاوت‌هاي فردي از اهميت خاصي برخوردار است.

در اين سنين دانش‎آموزان به پشتيباني بيشتري احتياج دارند و يك برنامه آموزش رياضي قوي و با كيفيت بالا، هم به رشد رياضي و هم به طبيعت بچه‌ها توجه مي‌كند؛ بنابراين، برنامه دوره ابتدايي بايد بر پايه گسترش شهود و دانش رياضي غيررسمي بنا شوند؛ اين برنامه‌ بايد رشد دانش بچه‌ها را مورد توجه قرار دهد و محيط‌هايي را فراهم كند تا دانش‎آموزان تشويق شوند كه يادگيرنده‌هايي فعال باشند و چالش‌هاي جديد را بپذيرند.

با پياده‌سازي اين برنامه، در كتاب‌ها تغييرات مهمي ايجاد خواهد شد كه عمده اين تغييرات در رويكردها، روش‌ها و اهداف آموزشي خواهد بود؛ در برنامه حاضر، روش‌هاي آموزشي مبتني بر پژوهش‌هاي آموزشي است و اهداف آموزشي در راستاي نيازهاي واقعي دانش‌آموزان و جامعه است.

بر مبناي رويكرد مورد نظر اين برنامه، محورهاي زير مورد توجه قرار مي‌گيرند:

1- توجه به توانايي‎هاي عقلاني در كودك (به عنوان پايه‌هاي ساخت شناختي)

2- توجه به تفاوت‌هاي فردي در ابعاد جسمي، ذهني و رواني (به منظور ارتباط تجربه و عمل با سطح تجرد)

3- برقراري ارتباط بين رياضي و دنياي واقعي فراگيران (ايجاد انگيزه دروني)

4- فعال كردن دانش‌آموزان در جريان ياددهي ـ يادگيري

5- ايجاد موقعيت‌هاي چالش برانگيز و هدايت دانش‌آموزان به يادگيري از طريق خوب ديدن، خوب شنيدن و خوب بيان كردن

6- ايجاد شرايط مناسب به منظور بحث و بررسي و استدلال در رد يا تأييد نظرات خود و ديگران

7- شناخت رخدادهاي آموزشي در كلاس درس و بيان آن به زبان رياضي

فرايند تغيير كتاب درسي:

در تغيير كتاب درسي با توجه به برنامه درسي رياضي، ابتدا چارچوب كتاب درسي را تهيه سپس به نقد و بررسي اين چارچوب نموده با اصلاح چارچوب آن اقدام به تهيه پيش نويس كتاب نموده كه آن نيز طي مراحل مختلف با دانش‌آموزان، معلمان و متخصصان مورد تحليل و نقد قرار مي‌گيرد و با توجه به اين بررسي‌ها اقدام به بررسي مجدد كتاب كرده و اصلاحات لازم را اعمال نموده و بعد براي چاپ مي‌فرستيم.

در اين قسمت به بعضي از شاخص‌هاي كتاب درسي پايه دوم ابتدايي مي‌پردازيم:

شاخص هاي كتاب درسي رياضي پايه دوم ابتدايي:

1- ساختار مناسب

يكي از خواسته‌هاي مهم معلمان ابتدايي ساختار قابل فهم و ساده كتاب درسي است تا بتوانند بر مبناي آن به راحتي برنامه‌ريزي كرده و بتوانند لحظه به لحظه وضعيت خود و دانش‌آموز و كتاب درسي را رصد كرده و طرح درس‌هاي مناسب بر مبناي آن برنامه‌ريزي كنند.

در كتاب دوم ابتدايي داراي چهار درس كه هر درس داراي سه صفحه است؛ دو صفحه حل مسئله و سه صفحه مرور فصل كه با انجام تمرين‌ها و فعاليت‌هاي متفاوت بين تمام درس‌ها و حل مسئله در كل فصل ارتباط برقرار مي‌كند؛ است و اين ساختار در تمام كتاب جاري است؛ اين ساختار كمك مي كند كه معلم به راحتي برنامه‌ريزي كند.

2- حل مسئله

آنچه در كتاب دوم در بحث حل مسئله به آن توجه شده است:

الف: رويكرد حل مسئله كه در آن سعي شده مفهوم سازي با طرح مسئله كه در قالب فعاليت يا طرح سؤال آمده است انجام پذيرد كه اين مقوله در تمام كتاب جاري است.

ب: آموزش راهبردهاي حل مسئله

در بحث راهبردهاي حل مسئله مناسب است كه دانش‌آموز خود راهبرد حل مسئله را كشف كند كه اين در قالب فعاليت‌ها و مسئله‌هاي مختلف قابل بر شمردن است اما آموزش راهبردهاي حل مسئله نيز در اين كتاب به آن توجه شده است تا دانش‌آموزان راهبردهاي مختلف حل مسئله را ياد بگيرند و بتوانند از آن در حل مسائل استفاده كنند.

3- نگاه به فرهنگ و تمدن ايراني اسلامي (تلفيق رياضي با هنر):

توجه به فرهنگ و تمدن ايراني - اسلامي در كتاب درسي باعث اعتماد و خود باوري در دانش‌آموزان مي‌شود. اما در كتاب درسي به غير از معرفي دانشمندان ايراني اسلامي به معماري ايراني- اسلامي نيز توجه شد كه در طراحي مدل‌هاي مختلف ارائه شده است يكي از نقاط قوت اين برنامه تلفيق رياضي با هنر است كه در تمام اين كتاب مشهود است.

4- خواندن و نوشتن رياضي (تلفيق رياضي با فارسي):

يكي از چالش‌هاي آموزشي دانش‌آموزان حل مسئله است؛ خواندن و درك مسئله از جمله نقاط ضعف دانش‌آموزان است و يكي از دلايل آن، اين است كه دانش‌آموزان تصور مي‌كنند رياضي فقط اعداد و عمليات روي اعداد است؛ در حل مسائل به خصوص مسائل كلامي هيچ توجهي به متن مسئله نمي‌كنند؛ اين باعث ضعف در حل مسائل است؛ يكي از شاخص‌هاي اين كتاب تلفيق رياضي با فارسي و بالا بردن قدرت نوشتن و خواندن دانش‌آموزان است تا قدرت حل مسائل در دانش‌آموزان بالا رود.

5- فعال كردن دانش‌آموز در فرايند ياددهي - يادگيري:

يكي از شاخص‌هاي مهم كتاب، فعال كردن دانش‌آموزان در حين آموزش است؛ در فرايند آموزش اين كتاب معلم تنها نقش هدايت كننده و راهبر آموزشي دارد، و اين دانش‌آموز است كه بايد تمام فعاليت‌ها را انجام دهد؛ اين باعث مي‌شود كه اولاً خود باوري در دانش‌آموز رشد پيدا كند؛ ثانياً خود با انجام فعاليت به درك آن مفهوم برسد و حتي در كار در كلاس خود را ارزيابي كند و با انجام تمارين مختلف تثبيت يادگيري اتفاق بيفتد.

6- پرورش مهارت‌هاي تفكر:

يكي از شاخص‌هاي اين كتاب پرورش مهارت‌هاي تفكر است؛ در اين كتاب به پرورش مهارت‌هاي فكري نقاد، خلاق و بصري به صورت جدي توجه شده است و در تمام فعاليت‌ها و تمارين اين كتاب جاري است.

7- توجه به تمام حوزه‌هاي رياضي:

در بحث رياضي و آموزش رياضي بايد به تمام حوزه‌هاي رياضي توجه شود در اين كتاب سعي شده است به غير از حوزه جبر و اعداد و هندسه و اندازه‌گيري به حوزه آمار و احتمال نيز توجه خاص شود و حتي يك فصل از كتاب به اين حوزه اختصاص يافته است تا دانش آموزان از همه جهات رشد كنند.

نوشته: آرش رستگار، عضو شوراي برنامه‌ريزي درسي رياضي سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي

پیامک - فیس بوک - تویتر
نسخه اصلی - برگشت به خبرها